AI in de maakindustrie: het draaiboek
De uren rond de machine en de kennis die met pensioen gaat: waar AI helpt in de fabriek, van offerte tot levering.
In het kort
Meer doen met minder mensen. De winst zit in de uren rond de machine, en in de kennis die binnenkort met pensioen gaat.
De tekening van een order uit 2019 staat ergens op de server, en de collega die weet in welke map, gaat volgend jaar met pensioen. In de maakindustrie gaat veel tijd naar werk rond de productie zelf: offertes en calculaties, werkvoorbereiding, een planning die de werkvloer niet volgt, zoeken naar tekeningen en instructies, en storingen die je niet zag aankomen.
En er zijn te weinig vakmensen. In het eerste kwartaal van 2026 had 47 procent van de bedrijven in de MKB-maakindustrie openstaande vacatures. Metaalunie zegt het kort: we moeten meer doen met minder mensen.* Tegelijk gebruikte in 2025 pas 16 procent van de bedrijven in de industrie AI. Over alle sectoren noemen bedrijven die het overwogen gebrek aan ervaring als belangrijkste reden.**
Een eerste calculatie uit een tekening, een planning die meebeweegt, een camera die elk product controleert, een melding vóór de storing: dat voorwerk kan software doen. De vakman of operator beslist.
Het draaiboek volgt een order van de offerte via de werkvoorbereiding naar de werkvloer, en eindigt bij de kennis erachter en de regels. Het is bedoeld voor directeuren, bedrijfsleiders en productieleiders bij mkb-maakbedrijven.
Waar de tijd heen gaat
- Offertes en calculaties die uit tekeningen, eerdere orders en ervaring worden opgebouwd.
- Werkvoorbereiding en een planning in een spreadsheet die de werkvloer niet volgt.
- Afkeur die pas aan het eind van de lijn of bij de klant wordt gezien.
- Storingen en stilstand die je niet zag aankomen.
- Vakmensen die tekeningen, instructies en de kennis van een ervaren collega bij elkaar zoeken.
Zo pak je het aan
Dit geldt in elke branche. Wat hier anders is, staat erbij. De hele aanpak staat in het algemene draaiboek voor het mkb.
- 01Tel eerst waar de tijd heen gaat
Laat de mensen die het werk doen twee weken lang elke dag noteren hoeveel tijd er naar welke taak gaat. Dat wijst de stap aan die het meeste oplevert, en het is je nulmeting. In een maakbedrijf in uren én in euro's: offertes, werkvoorbereiding, plannen, zoeken, afkeur en stilstand.
- 02Begin met één stroom
Eén taak, één team dat het wil en één eigenaar. Na een paar weken weet je of het werkt, en collega's die het zien werken overtuigen beter dan een plan.
- 03De tool doet het voorwerk, een mens beslist
Een concept, een voorstel, een controle: de tool maakt het, iemand die het vak kent kijkt na. Leg vast dat niets ongezien naar buiten gaat. Op de werkvloer heeft de vakman of operator het laatste woord, en de lijn draait door als de software even niet werkt.
- 04Regel de privacy en de regels vooraf
Spreek vooraf af welke gegevens de tool gebruikt, waar ze staan en wie erbij kan. Leg dat vast in een verwerkersovereenkomst, met de gegevens zo veel mogelijk in de EU. Wat je pas aan het eind regelt, bouw je opnieuw.
- 05Test met de mensen die ermee werken, en meet
Zet elke twee weken een nieuwe versie in het echte werk. Spreek drie getallen af die je voor en na meet. Kies ook een datum waarop je beslist: doorgaan, bijsturen of stoppen. Test op de werkvloer, met werkhandschoenen, lawaai en slecht licht.
6 stappen, van order tot levering
Offertes en calculaties sneller de deur uit
Laat de tool offertes en calculaties voorbereiden: de aanvraag en de tekening uitlezen, vergelijkbare orders van vroeger erbij zoeken, en een eerste calculatie maken met materiaal, bewerkingen en tijden. De werkvoorbereider of calculator controleert en zet de prijs.
Een offerte die dagen op zich laat wachten, gaat vaak naar een ander. En de kennis om goed te calculeren zit bij een paar ervaren mensen. Als de tool het uitzoekwerk doet, gaat hun tijd naar de afweging, en is een offerte sneller de deur uit.
Een klant stuurt een tekening van een frame. De tool herkent de bewerkingen, vindt drie vergelijkbare frames van eerdere jaren met hun nacalculatie, en zet een concept-offerte klaar. De calculator past de lastijd aan en verstuurt dezelfde dag.
Kijk bij je laatste twintig offertes hoe lang het duurde van aanvraag tot verstuurd, en hoeveel er gewonnen zijn. Dat is je nulmeting.
Werkvoorbereiding en een planning die de werkvloer volgt
Orders, machines, materiaal en mensen staan in één overzicht, met terugmelding vanaf de werkplek. Komt er een spoedorder of een storing tussen, dan stelt de tool een nieuwe volgorde voor. De planner beslist.
Een planning in een spreadsheet is verouderd zodra er iets tussenkomt, en op de vloer weet niemand precies wat er als volgende moet. Beweegt de planning mee met wat er echt gebeurt, dan zie je eerder waar het knelt. En de productieleider hoeft niet de hele dag rond te lopen.
Een spoedorder komt binnen terwijl de lasrobot stilstaat. De tool stelt een nieuwe volgorde voor en laat zien welke leverdata daardoor schuiven. De planner kiest, en de operators zien de nieuwe volgorde op het scherm aan hun werkplek.
Tel een week hoe vaak de planning omging, en hoe lang het duurde voordat de werkvloer het wist.
Kwaliteitscontrole met een camera aan de lijn
Een camera aan de lijn die elk product controleert in plaats van een steekproef, en een afwijking meldt met de foto erbij. De operator of kwaliteitsman beslist of het product doorgaat.
Afkeur die pas aan het eind van de lijn of bij de klant wordt gezien, kost het meeste: materiaal, uren en soms een klant. Een camera die elk product bekijkt, ziet het eerder, en met de foto erbij weet de operator meteen waar het misgaat.
In een levensmiddelenbedrijf controleert een camera elke verpakking op de sluiting en de etikettering. Een verpakking die afwijkt, gaat met de foto naar het scherm van de operator, die beslist of de batch doorgaat.
Verzamel een maand lang foto's van goede en afgekeurde producten, met de reden van afkeur. Daarmee test je of een camera het verschil ziet.
Storingen zien aankomen
Laat de tool storingen zien aankomen in de gegevens die je machines al meten: temperatuur, trilling, stroom, cyclustijd. Hij meldt wanneer iets afwijkt van normaal, zodat de monteur onderhoud kan plannen voordat een machine stilvalt.
Een storing komt vaak onverwacht, en dan valt de lijn stil, is er een spoedreparatie nodig en schuiven de leveringen. Als je het ziet aankomen, plan je het onderhoud op een moment dat het uitkomt. Maar het werkt alleen als de meldingen kloppen, anders worden ze genegeerd.
Bij een verpakkingslijn ziet de tool dat de stroom van een motor al een week langzaam oploopt. Hij meldt het aan de monteur, met een grafiek van de afgelopen maand. De monteur vervangt het lager in het weekend.
Zoek uit welke machines al gegevens meten en of je die kunt uitlezen. Kies de machine waarvan een storing het meeste kost.
De kennis van de vloer vastleggen voordat die met pensioen gaat
Een assistent op de werkvloer die tekeningen, werkinstructies, storingsmeldingen en de kennis van ervaren collega's doorzoekt en antwoordt met de bron erbij, op een tablet aan de werkplek.
Ervaren vakmensen gaan met pensioen, en veel van hun kennis staat nergens op papier. Wie die kennis vastlegt en vindbaar maakt, laat een nieuwe collega sneller zelfstandig werken. Een oplossing van vorig jaar hoeft dan niet opnieuw uitgezocht te worden.
Een operator vraagt wat te doen als de kantbank een bepaalde foutcode geeft. De assistent geeft de stappen uit de handleiding, en de oplossing die een collega twee jaar geleden in een storingsmelding schreef, met een link naar allebei.
Vraag drie ervaren vakmensen welke vragen ze het vaakst krijgen van jongere collega's. Daar begint de assistent.
De camera, de ondernemingsraad en de Machineverordening
Maak de afspraken vóór je bouwt: wat de camera wel en niet vastlegt, instemming van de ondernemingsraad als een tool mensen kan volgen, gegevens in de EU of je eigen omgeving, en een veilige koppeling met je machines. Gaat AI een veiligheidsfunctie van een machine overnemen, dan gelden de Machineverordening en de AI-verordening, en dat is een ander project.
Een camera op de werkvloer ziet ook mensen. De Autoriteit Persoonsgegevens zegt dat een werkgever camerabeelden niet mag gebruiken om werknemers aan te spreken of te beoordelen op hun functioneren.*** Wie dit vooraf goed regelt, houdt het vertrouwen van de werkvloer.
Een maakbedrijf wil een camera aan de lijn testen. In de eerste week spreken de directeur, de productieleider en de ondernemingsraad af: de camera kijkt alleen naar het product, beelden van mensen worden niet bewaard, en de uitkomst gaat over het product en nooit over wie eraan werkte.
Leg bij de start vast welke gegevens de tool gebruikt, wat hij vastlegt en wie het mag zien. Betrek de ondernemingsraad of de medewerkers vanaf het begin.
Waar je op let
- De vakman of operator beslist. Laat de tool voorbereiden en melden, en bouw zo dat de lijn doordraait als de software even niet werkt.
- Een camera op de werkvloer ziet ook mensen. Leg vast dat hij naar het product kijkt, gebruik beelden niet om mensen te beoordelen, en betrek de ondernemingsraad als een tool mensen kan volgen.
- AI voor offertes, planning of kwaliteitscontrole is geen veiligheidsfunctie. Gaat AI een veiligheidsfunctie van een machine overnemen, dan gelden de Machineverordening (vanaf januari 2027) en de AI-verordening, en dat vraagt een eigen traject.
- Koppel veilig met je machines en je ERP, het systeem waarin orders, voorraad en planning staan. Middelgrote en grotere bedrijven in sommige delen van de maakindustrie, zoals de machinebouw en de levensmiddelenindustrie, vallen onder de Cyberbeveiligingswet. Kijk per bedrijf of dat voor jou geldt.
- Koppelen kan als je machines en systemen gegevens kunnen uitwisselen, vaak via OPC UA of een eigen koppeling. Aan de machines zelf verandert niets.
Checklist: ben je er klaar voor?
- We weten hoeveel tijd en geld er naar offertes, voorbereiding, plannen, zoeken, afkeur en stilstand gaat.
- We hebben één knelpunt gekozen, met een afdeling die wil en een eigenaar.
- We weten wie nakijkt en beslist, en de lijn draait door als de tool niet werkt.
- We weten welke gegevens onze machines al meten en hoe we die uitlezen.
- We weten wat een camera vastlegt, en de ondernemingsraad of de medewerkers zijn erbij betrokken.
- We testen op de werkvloer met de vakmensen zelf, elke paar weken opnieuw.
- We hebben drie getallen afgesproken en een datum waarop we beslissen.
- We weten wat de eerste stap kost en wat we dan in handen hebben.
Wat het kost
Onze prijzen staan vooraf vast, tegen € 100 per uur, met per week vast wie er werkt en hoeveel dagen.
De kleinste stap is een Discovery-day van € 2.100. In één dag kijken we samen naar je telling en je gekozen knelpunt. Je krijgt een mockup en een debrief met wat de volgende stap is.
Een proof of concept kost € 8.400. In vier weken staat er een werkende versie op je eigen tekeningen, foto's of machinedata, getest met vijf mensen uit je bedrijf. Je krijgt er een advies bij wat de bouw kost.
De hele route om processen zoals offertes en planning te automatiseren, van ontdekken tot live, kost € 30.800 in 6 weken. Elke kleine stap telt mee als je doorgaat, en na elke sprint kun je stoppen.
Voor een voorspelmodel of beeldherkenning, zoals storingen zien aankomen of een camera aan de lijn, volgt de bouwprijs uit de proof of concept. Wat de markt vraagt, staat in onze prijsgids voor voorspelmodellen en beeldherkenning.
Zo begin je
- 01Tel twee weken waar de tijd en het geld weglekken, al is het maar met één afdeling.
- 02Plan een gratis videocall van een halfuur: we kijken samen naar wat je vond en welk knelpunt het meeste oplevert.
- 03Kies daarna of je begint met een Discovery-day of meteen met een proof of concept.
Het hele traject: Processen automatiseren, in 6 weken
Lab Notes: wat we uitproberen, elke twee maanden in je mail
Verhalen uit ons eigen werk op het snijvlak van design, AI en bouwen, met in elk stuk iets om zelf in je bedrijf te proberen. Elke twee maanden gebundeld, van Alexander. Geen verkooppraat, en afmelden kan altijd.
Software · Digital products · AI